Tại Singapore , việc nhận được chẩn đoán Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) thường đánh dấu một bước ngoặt đối với các bậc cha mẹ. Điều bắt đầu như một cuộc trò chuyện chuyên môn nhanh chóng trở nên vô cùng riêng tư, chất chứa nỗi đau buồn, sự tự nghi ngờ và nỗi sợ hãi về tương lai của con mình. Trong một xã hội đề cao hiệu suất, những cảm xúc này thường bị khuếch đại bởi những kỳ vọng và sự so sánh ngầm.
Những câu chuyện được các gia đình chia sẻ trên Channel NewsAsia, The Straits Times và Our Grandfather Story cho thấy một trải nghiệm chung : cha mẹ đau buồn vì cuộc sống họ từng hình dung tan vỡ, tự vấn bản thân và tìm kiếm sự trấn an—đôi khi hy vọng rằng con mình chỉ đơn giản là người trưởng thành muộn.
Để vượt qua giai đoạn chẩn đoán và thực sự hỗ trợ những gia đình này, trước hết chúng ta phải hiểu cuộc sống hàng ngày của trẻ tự kỷ như thế nào và những thách thức mà chúng âm thầm đối mặt mỗi ngày.
Hành vi thường nhật của trẻ tự kỷ
Trong cuộc sống thường nhật, trẻ tự kỷ có thể thể hiện những hành vi hoặc phản ứng cảm giác thường bị hiểu lầm, đặc biệt là ở những nơi công cộng. Những hành vi này không phải là cố ý , mà là phản ứng trước sự quá tải về cảm giác hoặc căng thẳng về mặt cảm xúc.
Việc hiểu rõ nguyên nhân đằng sau những hành vi này giúp các gia đình và cộng đồng phản ứng một cách thấu cảm và bao dung hơn .
1. Lang thang và lạc đường
Lang thang là một mối lo ngại thường gặp đối với các gia đình có trẻ tự kỷ. Trẻ có thể đột nhiên cảm thấy thôi thúc phải rời đi để tìm kiếm một đồ vật, một người hoặc một cảm giác quen thuộc cụ thể, đôi khi mà không nhận thức được nguy hiểm.
Tại những nơi công cộng như cửa hàng, nhà hàng hoặc phương tiện giao thông công cộng, điều này có thể dẫn đến hoảng loạn hoặc hiểu lầm, đôi khi liên quan đến cả chính quyền.
2. Những hiểu lầm trong không gian công cộng
Khi bị quá tải, trẻ tự kỷ có thể thể hiện cảm xúc thông qua các hành vi mạnh mẽ như la hét, khóc lóc hoặc cử động cơ thể. Những phản ứng này đôi khi bị nhầm lẫn là hành vi không đúng mực hoặc thô lỗ, trong khi thực tế chúng là dấu hiệu của sự quá tải giác quan hoặc rối loạn điều tiết cảm xúc.
3. Những trải nghiệm thường gặp ở nhà
Trong gia đình, trẻ tự kỷ có thể biểu hiện:
-
Phản ứng cảm xúc mạnh mẽ
-
Phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc
-
Khó khăn trong việc hiểu hành động của anh chị em ruột.
Các hành vi tự kích thích (như đập đầu, phát ra âm thanh hoặc các chuyển động lặp đi lặp lại) thường là các chiến lược tự điều chỉnh , giúp trẻ đối phó với các kích thích giác quan. Những hành vi này có thể trông kỳ lạ nhưng có thể mang lại sự thoải mái.
Nhiều trẻ tự kỷ cũng rất nhạy cảm với âm thanh, đặc biệt là những âm thanh lớn hoặc chói tai. Việc giao tiếp một cách bình tĩnh và nhẹ nhàng rất quan trọng tại nhà.
Trải nghiệm giác quan trong cuộc sống hàng ngày
Trẻ tự kỷ thường trải nghiệm thế giới thông qua sự nhạy cảm giác quan cao độ , đặc biệt là về thị giác và thính giác. Những khác biệt này ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách chúng tương tác với mọi người và môi trường xung quanh.
1. Độ nhạy thị giác
Giao tiếp bằng mắt có thể gây cảm giác khó chịu—không phải vì thiếu sự quan tâm xã hội, mà vì nó tạo ra áp lực về mặt giác quan. Một số trẻ có thể nhìn đi chỗ khác, nhắm mắt hoặc quay đầu như một hình thức tự bảo vệ.
Nhiều người tự kỷ cũng nhận thấy những chi tiết thị giác nhỏ mà người khác thường bỏ qua, chẳng hạn như bụi, tóc hoặc sự sắp xếp của các vật thể. Những chi tiết này có thể gây xao nhãng hoặc khó chịu.
2. Độ nhạy thính giác
Âm thanh chói tai hoặc hỗn loạn—như sấm sét, tiếng vọng hoặc không gian đông đúc—có thể gây ra lo lắng. Trong lớp học, tiếng ồn quá mức có thể cản trở việc học tập và sự tập trung.
Điều thú vị là, nhiều trẻ tự kỷ phản ứng tích cực với âm nhạc có cấu trúc, nhịp điệu , sử dụng nó như một nguồn an ủi và thể hiện cảm xúc.
Hiểu và tôn trọng những nhu cầu về giác quan này cho phép trẻ em khám phá thế giới một cách an toàn hơn—bao gồm các chuyến đi chơi, du lịch và trải nghiệm xã hội—với sự chuẩn bị và hỗ trợ tốt hơn.
Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ tự kỷ như thế nào?
Sự hỗ trợ lâu dài từ cha mẹ đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển của trẻ. Sự hỗ trợ này có thể được tích hợp vào các hoạt động thường nhật, môi trường học tập và hướng dẫn về mặt cảm xúc.
1. Xây dựng cấu trúc hỗ trợ học tập
Các chiến lược hữu ích bao gồm:
- Lịch trình làm việc đều đặn với các kỳ nghỉ đã được lên kế hoạch.
- Việc lặp lại giúp củng cố khả năng học tập và trí nhớ.
- Lịch trình trực quan và các công cụ giúp tăng tính rõ ràng và độc lập.
- Củng cố tích cực (khen ngợi, dán nhãn, hệ thống phần thưởng)
Những phương pháp này giúp tăng động lực và củng cố các hành vi tích cực.
2. Khuyến khích giao tiếp và giảm tự kích thích
Cha mẹ có thể:
- Sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, đơn giản.
- Hãy rèn luyện sự kiên nhẫn trong những khoảnh khắc xúc động.
- Cung cấp các phương tiện trực quan để thể hiện nhu cầu.
- Khuyến khích trẻ dùng cử chỉ hoặc những cụm từ ngắn gọn (“uống nước,” “muốn đồ chơi”).
Những chiến lược này giúp trẻ giao tiếp hiệu quả hơn và giảm bớt các hành vi do sự thất vọng gây ra.
3. Hỗ trợ thích ứng xã hội
Để phát triển kỹ năng xã hội, cha mẹ có thể:
- Khuyến khích tham gia các hoạt động nhóm nhỏ hoặc trò chơi đồng đội.
- Hãy luyện tập cách chào hỏi và diễn đạt lịch sự.
- Giúp trẻ nhận biết cảm xúc thông qua biểu cảm khuôn mặt và ngôn ngữ cơ thể.
4. Xây dựng thói quen lành mạnh hàng ngày
Việc dạy các kỹ năng tự chăm sóc bản thân —như đánh răng, mặc quần áo hoặc dọn dẹp—sẽ giúp xây dựng tính tự lập và sự tự tin theo thời gian.
Dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng. Chế độ ăn uống cân bằng giúp tăng cường năng lượng, sự tập trung và ổn định cảm xúc. Đối với trẻ em có thói quen kén ăn, việc cho ăn từ từ và có sự hướng dẫn của chuyên gia có thể giúp ích.
Một số gia đình tìm hiểu về hỗ trợ ruột-não. Thông qua dinh dưỡng và psychobiotics , vì nghiên cứu cho thấy sức khỏe đường ruột có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và khả năng điều chỉnh cảm xúc.
Kết luận:
Tự kỷ là một chứng bệnh phức tạp, và mỗi trẻ tự kỷ đều là duy nhất. Sự hỗ trợ của gia đình, sự hiểu biết sớm và sự hòa nhập xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ vượt qua khó khăn và xây dựng cuộc sống ý nghĩa.
Bằng cách tìm hiểu về nguyên nhân gây ra chứng tự kỷ, nhận biết những thực tế hàng ngày và áp dụng các chiến lược hỗ trợ cá nhân hóa, cha mẹ có thể giúp trẻ tự kỷ tăng cường khả năng giao tiếp, sự tự tin trong xã hội và chất lượng cuộc sống nói chung.
