Giai đoạn hậu sản là thời kỳ mà các bà mẹ mới sinh trải qua những thay đổi lớn về thể chất và cảm xúc khi dần thích nghi với cuộc sống cùng em bé sơ sinh. Tuy nhiên, nhiều bà mẹ mới sinh có thể cảm thấy bị áp đảo bởi những biến động cảm xúc này và không biết cách đối phó.Tình trạng chán nản tạm thời, thường được gọi là “baby blues”, thường xuất hiện sau khi sinh, nhưng đôi khi những cảm xúc này có thể kéo dài và ảnh hưởng tiêu cực đến hạnh phúc của các bà mẹ mới sinh. Đây có thể là triệu chứng của trầm cảm sau sinh, ảnh hưởngđến khoảng 15%các bà mẹ mới sinh.
Nếu bạn nghi ngờ bản thân đang mắc chứng trầm cảm sau sinh, hoặc nhận thấy người quen có các dấu hiệu của chứng trầm cảm sau sinh, hãy tiếp tục đọc để tìm hiểu cách hỗ trợ họ trong giai đoạn này.
Trầm cảm sau sinh là gì?
Trầm cảm sau sinh là tình trạng trầm cảm xuất hiện sau khi sinh con. Quá trình sinh nở mang lại nhiều căng thẳng và khiến người mẹ kiệt quệ cả về mặt tinh thần lẫn thể chất; những tháng đầu sau sinh thường là giai đoạn vô cùng mệt mỏi. Trong thời gian này, việc trải qua những cảm xúc tiêu cực là điều hoàn toàn bình thường; có tới 80% các bà mẹ sau sinh có thể cảm thấy buồn bã, dễ khóc và lo lắng – những biểu hiện này được gọi là “baby blues”.
Chứng trầm cảm sau sinh hay chỉ là “Baby Blues”?
Nếu trong vài tháng sau khi sinh, bạn cảm thấy tình trạng “baby blues” vẫn tiếp diễn, thì có khả năng bạn đang mắc chứng trầm cảm sau sinh. Các triệu chứng của trầm cảm sau sinh bao gồm những điều sau đây.
- Tâm trạng chán nản hoặc buồn bã kéo dài
- Sự thiếu hụt niềm vui và sự hứng thú đối với những điều từng mang lại niềm vui trước đây
- Thiếu sức sống, rối loạn giấc ngủ, luôn cảm thấy mệt mỏi
- Cảm thấy khó khăn trong việc chăm sóc bản thân và em bé
- Tránh các mối quan hệ xã hội và tiếp xúc với gia đình
- Suy nghĩ về việc làm tổn thương bản thân hoặc em bé*
Do các triệu chứng này xuất hiện dần dần trong năm đầu tiên sau khi sinh, trầm cảm sau sinh thường dễ bị bỏ qua. Thông thường, các bác sĩ sản phụ khoa sẽ tiến hành sàng lọc trầm cảm sau sinh cho các bà mẹ mới sinh, nhưng vì lo ngại bị kỳ thị hoặc bị chỉ trích, nhiều bà mẹ mới sinh không dám chia sẻ về vấn đề này. Việc nhận biết các dấu hiệu của trầm cảm sau sinh sẽ giúp bạn theo dõi cẩn thận sức khỏe tinh thần của bản thân trong giai đoạn hậu sản.
Tại sao lại xảy ra chứng trầm cảm sau sinh?
Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến việc các bà mẹ mới sinh mắc chứng trầm cảm sau sinh. Bằng cách nhận biết các yếu tố nguy cơ, bạn và những người thân yêu có thể theo dõi sát sao những thay đổi về sức khỏe tâm thần liên quan đến chứng trầm cảm sau sinh. Dưới đây là một số nguyên nhân có thể dẫn đến chứng trầm cảm sau sinh:
Sự thay đổi cân bằng nội tiết tố:Giai đoạn hậu sản đi kèm với nhiều thay đổi về thể chất, đặc biệt là về mặt cân bằng nội tiết tố. Sau khi sinh con, nồng độ estrogen và progesterone trong cơ thể thay đổi đáng kể. Hai loại hormone này có thểtác động trực tiếp và gián tiếp đếncác hormone khác trong cơ thể, vốn ảnh hưởng đến tâm trạng và cảm giác hạnh phúc. Cụ thể, một số nhà nghiên cứu cho rằng sự thay đổi nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến serotonin – một trong những “hormone hạnh phúc” thường bị ảnh hưởng bởi chứng trầm cảm.
Tiền sử trầm cảm hoặc rối loạn lo âu:Nếu bạn từng bị trầm cảm hoặc rối loạn lo âu trước khi sinh con, nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh sẽ cao hơn.Theo các nghiên cứu, nếu có tiền sử trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh sẽ cao gấp 20 lần. Tương tự, nếu bạn từng bị trầm cảm trong thời gian mang thai,nguy cơ mắctrầm cảm sau sinhcũng sẽ tăng lên.
Sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột:Bạn có biết rằng ruột đóng vai trò quan trọng đối với hạnh phúc tinh thần không? Điều này là do trục ruột-não (GBA) – mối quan hệ hai chiều giữa hai cơ quan quan trọng này. Sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột ảnh hưởng đến GBA và từ đó tác động đến sức khỏe tinh thần.
Cụ thể, ruột đóng vai trò sản sinh 90% lượng serotonin (một trong những “hormone hạnh phúc” đã đề cập ở trên) trong cơ thể. Điều thú vị hơn nữa làmột nghiên cứu gần đây cho thấyhệ vi sinh vật đường ruột của phụ nữ mắc chứng trầm cảm sau sinhkhác biệt sovới những phụ nữ không mắc chứng này.
Phải làm gì khi nhận thấy các dấu hiệu của chứng trầm cảm sau sinh?
Nếu bạn nghi ngờ bản thân có thể đang mắc chứng trầm cảm sau sinh, hoặc nhận thấy người quen có các dấu hiệu của chứng trầm cảm sau sinh, thì có một số việc bạn có thể làm.
Chăm sóc bản thân:Khi em bé chào đời, việc thói quen sinh hoạt bị xáo trộn là điều bình thường. Nếu có thể, hãy cố gắng lồng ghép các hoạt động chăm sóc bản thân lành mạnh vào cuộc sống hàng ngày để duy trì sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần. Hãy cố gắng tập thể dục, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, thư giãn mỗi ngày và dành thời gian để tập trung vào bản thân.
Tìm kiếm sự hỗ trợ:Hãy chia sẻ với người mà bạn tin tưởng và cho họ biết rằng bạn đang gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần sau khi sinh. Việc chia sẻ với một người trước tiên sẽ giúp giảm bớt cảm giác cô đơn và nếu cần, bạn có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nguồn khác. Hãy thử chia sẻ với người mà bạn tin tưởng, chẳng hạn như bạn đời, gia đình hoặc bác sĩ. Khi có người quan tâm đến tình trạng sức khỏe của bạn, bạn sẽ không bỏ sót các dấu hiệu quan trọng của bệnh trầm cảm. Nếu bạn đang trải qua chứng trầm cảm nặng, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên sâu hơn.
Hỗ trợ GBA:Như đã đề cập ở trên, GBA đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tinh thần. Sự giao tiếp hai chiều giữa ruột và não có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần nhờ khả năng sản xuất serotonin của ruột. Theo các nghiên cứu, hệ vi sinh vật đường ruột có thể thay đổi trong thời kỳ mang thai và trở thành yếu tố nguy cơ dẫn đến trầm cảm sau sinh; do đó, việc hỗ trợ hệ vi sinh vật đường ruột bằng men vi sinh là một cách đơn giản để áp dụng phương pháp tiếp cận toàn diện đối với trầm cảm sau sinh.
Tạo mối gắn kết:Trầm cảm sau sinh có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của người mẹ và cũng có thể ảnh hưởng đến việc hình thành mối quan hệ gắn bó với em bé. Việc thường xuyên tiếp xúc da kề da với em bé là một cách tuyệt vời để củng cố mối quan hệ gắn bó,và các nghiên cứu cũng cho thấy điều này có thể giúp cải thiện các triệu chứng trầm cảm sau sinh ở các bà mẹ mới sinh. Tương tự, tiếp xúc da kề da cũng được chứng minh là có tác độngtích cực đến hệ vi sinh vật của em bé, đồng thời là một phương pháp đơn giản và tiện lợi để cải thiện sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Làm thế nào để hỗ trợ GBA bằng men vi sinh trong trường hợp trầm cảm sau sinh?
Nếu bạn quan tâm đến việc hỗ trợ GBA trong giai đoạn hậu sản, bạn có thể bắt đầu bằng cách bổ sung men vi sinh. Men vi sinh là “vi khuẩn có lợi”, và đường ruột khỏe mạnh luôn chứa đựng một hệ vi sinh vật đa dạng. Men vi sinh có trong nhiều loại thực phẩm chức năng cũng như các loại thực phẩm như kefir hay sữa chua, nhưng không phải tất cả các loại men vi sinh đều hỗ trợ hiệu quả cho trục ruột-não.
Một loại men vi sinh đã được chứng minh khoa học là có tác dụng lên GBA chính là chủng PS128thuộc loài Lactobacillus plantarum. Mặc dùcóhàng nghìn chủngLactobacillus, nhưng chỉ có PS128 là được chứng minh là có khả năng cải thiện quá trình truyền tín hiệu của GBA và tăng cường sản sinh serotonin.PS128 cũng đang được nghiên cứunhư một lựa chọn điều trị cho bệnh nhân trầm cảm, và đã cho thấy kết quả đầy hứa hẹn khi cả giấc ngủ lẫn các triệu chứng trầm cảm đều được cải thiện sau 30 ngày.
PS128 phát huy tác dụng này bằng cách giúp ruột sản sinh nhiều serotonin hơn, và serotonin đó được GBA sử dụng. Do có khả năng tác động lên GBA, PS128 là một loại probiotic đặc biệt được biết đến với tên gọi “thuốc sinh học tâm thần”.
Đừng quên rằng bạn không cô đơn
Việc vừa nuôi dạy em bé mới sinh vừa đối mặt với chứng trầm cảm sau sinh là một trải nghiệm đầy căng thẳng. Hãy nhớ rằng bạn không hề đơn độc. Hãy dựa vào mạng lưới hỗ trợ xung quanh mình, chẳng hạn như người bạn đời, gia đình, bạn bè hay bác sĩ. Chắc chắn sẽ có những người sẵn sàng ở bên và hỗ trợ bạn.
