Rối loạn phổ tự kỷ (ASD)là một chứng rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi. Mỗi trẻ em mắc chứng tự kỷ đều có những đặc điểm riêng biệt, do đó, việc hiểu về chứng tự kỷ từ nhiều góc độ khác nhau – bao gồm sinh học, hành vi và hỗ trợ trong cuộc sống hàng ngày – là điều vô cùng cần thiết.
Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ giải thích về nguyên nhân của chứng tự kỷ, các phương pháp chẩn đoán, cũng như các chiến lược dựa trên bằng chứng khoa học giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.
Nguyên nhân của chứng tự kỷ là gì?
Không có nguyên nhân duy nhất gây ra chứng tự kỷ.Theo các nghiên cứu, chứng tự kỷ được cho là do sự kết hợp của các yếu tố di truyền, môi trường và thần kinh sinh học.
-
Yếu tố di truyền:Khoảng 20% trẻtự kỷ có tiền sử gia đình với các đặc điểm tương tự. Một số đột biến gen cụ thể có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các đặc điểm của rối loạn phổ tự kỷ (ASD).
-
Các yếu tố môi trường:Các bệnh nhiễm trùng trong thai kỳ, tình trạng thiếu dinh dưỡng khi mang thai, sinh non hoặc các biến chứng khi sinh có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở giai đoạn sớm.
- Sinh học thần kinh:Tự kỷ là một phần của sự đa dạng thần kinh. Những khác biệt ở các vùng não liên quan đến cảm xúc, trí nhớ và quá trình ra quyết định có thể xuất hiện ngay từ giai đoạn phát triển sớm.
Phương pháp chẩn đoán chứng tự kỷ là gì?
Chứng tự kỷ được chẩn đoán dựatrên các tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5, tập trung vào hai lĩnh vực chính sau đây.
-
Những khó khăn trong giao tiếp và tương tác xã hội: Các thách thức liên quan đến tính tương tác xã hội, khả năng thấu hiểu cảm xúc, việc xây dựng mối quan hệ, v.v.
-
Các mẫu hành vi hoặc sở thích bị giới hạn hoặc lặp đi lặp lại: các động tác lặp đi lặp lại, thói quen nghiêm ngặt, sự phản kháng mạnh mẽ trước sự thay đổi, v.v.
- Khám sàng lọc sớm do phụ huynh thực hiện
Ngay từ giai đoạn sớmkhi trẻ được 18 tháng tuổi, có thể phát hiện các dấu hiệu ban đầu của chứng tự kỷ thông qua việc sàng lọc do phụ huynh chủ trì.
Nếu phụ huynh nhận thấy những dấu hiệu bất thường về sự phát triển hoặc hành vi, trước khi tìm đến chẩn đoán chuyên môn, họ có thể cân nhắc sử dụng các công cụ sàng lọc phù hợp với lứa tuổi.
-
Bảng câu hỏi định lượng về chứng tự kỷ ở trẻ nhỏ (Q-CHAT)
Dành cho trẻ từ 18 đến 24 tháng tuổi
-
Chỉ số phổ tự kỷ – Phiên bản dành cho trẻ em (AQ-10)
Dành cho trẻ em từ 4 đến 11 tuổi
Mặc dù các công cụ sàng lọc nàykhông nhằm mục đích chẩn đoán, nhưng chúng sẽ giúp xác định xem có cần phải tiến hành đánh giá chính thức bởi các chuyên gia hay không.
- Đánh giá đa chiều do các chuyên gia thực hiện
Để thực hiện đánh giá toàn diện, người ta thường khuyến nghị tiến hành đánh giá đa chiều với sự tham gia của các chuyên gianhư chuyên viên tâm lý lâm sàng, chuyên viên trị liệu ngôn ngữ và chuyên viên trị liệu nghề nghiệp.
Cách tiếp cận này giúp hiểu sâu hơn về những điểm mạnh, những thách thức và sự hỗ trợ cần thiết của trẻ, từ đó hỗ trợ gia đình xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp hơn với từng trường hợp cụ thể.
Các đặc điểm về mặt xã hội và hành vi của trẻ mắc chứng tự kỷ
Tự kỷ ảnh hưởng đến trẻ em theo nhiều cách khác nhau, nhưng nhìn chung, nó tác động đến khả năng tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi.
- Các thách thức trong giao tiếp xã hội: Thiếu giao tiếp bằng ánh mắt, biểu cảm khuôn mặt giảm sút, khó khăn trong giao tiếp hai chiều, và xu hướng ít chủ động chia sẻ sở thích hay cảm xúc với những người cùng lứa tuổi.
-
Sự khác biệt trong giao tiếp: Gặp khó khăn trong việc sử dụng hoặc hiểu các cử chỉ, nét mặt, giọng điệu hoặc ý nghĩa ngầm.
- Hành vi lặp đi lặp lại và thói quen cố định: Thói quen nghiêm ngặt, sở thích cụ thể, sự nhạy cảm với những thay đổi trong môi trường
Việc phát hiện sớm giúp tạo điều kiện cho việc hỗ trợ kịp thời và can thiệp sớm.
Cách hỗ trợ trẻ em mắc chứng tự kỷ
Mặc dù không thể “chữa khỏi” chứng tự kỷ, nhưng các chiến lược hỗ trợ sẽ giúp trẻ phát triển các kỹ năng và đối phó với những thách thức.
1. Liệu pháp hành vi
Loại hình hỗ trợ này tập trung vào việc giảm thiểu những hành vi gây cản trở cho việc học tập và sinh hoạt hàng ngày, đồng thời củng cố những hành vi tích cực. Các phương pháp phổ biến bao gồm những điều sau đây:
- Phân tích hành vi ứng dụng (ABA)
- TEACCH (Điều trị và giáo dục cho trẻ em mắc chứng tự kỷ và các rối loạn liên quan đến giao tiếp)
Sức khỏe tâm lý cũng quan trọng không kém. Các phương pháp trị liệu hỗ trợnhư trị liệu qua trò chơi, trị liệu bằng âm nhạc và trị liệu nghệ thuậtcó thể giúp người bệnh bộc lộ cảm xúc, đồng thời góp phần giảm bớt căng thẳng và lo âu.
2. Dùng thuốc (trong trường hợp được xác định là cần thiết về mặt lâm sàng)
Hiện nay, chưa có loại thuốc nào có thể điều trị chứng rối loạn phổ tự kỷ (ASD) cũng như tất cả các triệu chứng của chứng này. Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể giúp điều trị các triệu chứng cụ thể liên quan đến ASD, đặc biệt là các hành vi cụ thể.
Một số trẻ em mắc chứng tự kỷ có thể mắc các rối loạn đi kèm như rối loạn tăng động giảm chú ý hoặc rối loạn lo âu. Trong một số trường hợp, bác sĩcó thể kê đơn các loại thuốc nhưthuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc ổn định tâm trạng, tùy theo nhu cầu lâm sàng cụ thể của từng trẻ.
3. Hỗ trợ dinh dưỡng
Một số trẻ em mắc chứng tự kỷ có thể bị thiếu hụt các chất dinh dưỡng như vitamin B6 và magiê, và điều này có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và hành vi của các em.
Các chế độ ăn kiêng đặc biệt, chẳng hạn như chế độ ăn không chứa gluten hay không chứa casein, đôi khi được áp dụng để giảm các triệu chứng khó chịu ở hệ tiêu hóa, nhưng kết quả mang lại có thể khác nhau. Bất kỳ kế hoạch ăn kiêng nào cũng cần được thực hiện sau khi tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng có chuyên môn.
Hỗ trợ mới từ Psychobiotics
Một nghiên cứu mới đã nhấn mạnh rằngmối liên hệ giữa ruột và nãođóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cảm xúc và sự phát triển thần kinh. Hệ thống giao tiếp hai chiều này kết nối ruột và não thông qua các con đường thần kinh, miễn dịch và nội tiết, từ đó tác động đến tâm trạng, hành vi và chức năng nhận thức.
Các chủng probiotic thuộc nhóm psychobiotics cụ thể, chẳng hạn như Lactiplantibacillus plantarum PS128™, đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ sự cân bằng của hệ thần kinh thông qua cơ chế giao tiếp ruột-não.
Các nghiên cứu cho thấy PS128™ được kỳ vọng sẽ mang lại những tác dụng sau đây.
- Hỗ trợ điều chỉnh cảm xúc
- Nâng cao khả năng hòa nhập xã hội
- Giảm thiểu hành vi lặp đi lặp lại
Neuralli™ MP Hỗ trợ kết nối não-ruột dành cho người mắc chứng tự kỷ
Neuralli™ MPsản phẩm men vi sinh hỗ trợ trục ruột-não,được pha chế đặc biệt với 60 tỷ CFU PS128™.Sản phẩm được thiết kế để hỗ trợ điều hòa các chất dẫn truyền thần kinhchính như dopamine và serotonin, vốn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng của trục ruột-não cũng như ổn định tâm trạng, khả năng tập trung và cảm xúc.
Được sản xuất từ các thành phần tự nhiên và không chứa các chất gây dị ứng phổ biến, Neuralli™ MPphù hợp cho trẻ em từ 3 tuổi trở lênkhi sử dụng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia có chuyên môn.
Những điểm quan trọng
Rối loạn phổ tự kỷ đòihỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện và được cá nhân hóa. Nhờ chẩn đoán sớm, sự hướng dẫn của các chuyên gia, sự hỗ trợ từ gia đình, cùng với các chiến lược dựa trên bằng chứng khoa học — bao gồm liệu pháp hành vi, liệu pháp tâm lý, chế độ dinh dưỡng và hỗ trợ liên kết não-ruột — trẻ em mắc chứng tự kỷ có thể phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống.
